Tĩnh tâm Mùa Chay: Đức cha Varden suy tư về vẻ huy hoàng của chân lý

Đức Cha Erik Varden, OCSO

Thánh Bênađô luôn khiến chúng ta phải cảnh giác. Ngài nói: “Tôi muốn anh em được cảnh báo: không ai sống trên trần gian mà không bị cám dỗ; nếu một người được giải thoát khỏi một cơn cám dỗ, thì chắc chắn sẽ phải chờ đợi một cơn khác.” Chúng ta phải nuôi dưỡng một sự quân bình đúng đắn giữa niềm xác tín vào sự trợ giúp của Thiên Chúa và sự nghi ngờ đối với sự yếu đuối của mình, vừa sợ hãi các cơn cám dỗ vừa chấp nhận tính tất yếu của chúng, nhớ rằng Thiên Chúa để chúng ta phải trải qua vì chúng có ích.

Có ích theo nghĩa nào?

Khi chúng ta chống lại những mũi tên do Cha của sự dối trá bắn ra, sự dấn thân của chúng ta đối với chân lý sẽ được củng cố. Sau khi quay lưng lại với những điều giả dối làm suy yếu mình, chúng ta sẽ đủ khả năng để củng cố anh em mình.

Tham vọng là một hình thức đặc biệt của sự đầu hàng trước điều sai trái. Tham vọng là một dạng tham lam được thăng hoa một cách không mấy tinh tế. Khi mô tả nó, Thánh Bênađô – vốn luôn hùng biện – đã vượt trên chính mình. Ngài nói, tham vọng là “một căn bệnh tinh vi, một thứ vi-rút bí mật, một tai ương ẩn khuất, một nghệ nhân của lừa dối; nó là mẹ của đạo đức giả, là cha của ghen tị, là nguồn gốc của các thói xấu; nó là mồi lửa cho tội ác, làm cho các nhân đức hoen rỉ, sự thánh thiện mục nát, và trái tim trở nên mù quáng. Nó biến phương thuốc thành bệnh tật. Từ y dược, nó rút ra sự thờ ơ.” Tham vọng phát sinh từ “sự tha hóa của tâm trí”. Đó là một cơn điên xuất hiện khi chân lý bị lãng quên. Chính vì tham vọng là một dạng điên rồ nên nó trở nên lố bịch trong mọi biểu hiện của nó, đặc biệt khi xuất hiện nơi những người được kêu gọi sống đời phục vụ vô vị lợi. Không phải ngẫu nhiên mà hình ảnh giáo sĩ tham vọng ám ảnh văn chương và điện ảnh như một mô-típ hài hước – nhưng không mấy buồn cười – từ các mục sư xu nịnh trong Jane Austen đến vị linh mục cung đình chua cay trong bộ phim nổi tiếng Ridicule của Patrice Leconte.

“Chân lý là gì?”

Con người thời đại chúng ta đặt câu hỏi này một cách nghiêm túc, thường với thiện chí đáng kể, bất chấp sự bối rối, sợ hãi và nhịp sống luôn vội vã của họ. Chúng ta không thể để câu hỏi ấy không được trả lời. Chúng ta không có năng lượng để lãng phí vào những cám dỗ ngớ ngẩn của sợ hãi, hư danh và tham vọng. Chúng ta cần những nguồn lực tốt nhất của mình để nâng đỡ chân lý thực chất, cốt yếu và giải phóng, chống lại những sự thay thế lấp lánh ít nhiều có vẻ hợp lý nhưng cũng ít nhiều mang tính ma quỷ.

Trong hoàn cảnh của chúng ta, đầy cơ hội, điều cấp thiết là phải nhìn và diễn đạt thế giới dưới ánh sáng của Đức Kitô. Đức Kitô, Đấng là chân lý, không chỉ che chở chúng ta; Người còn đổi mới chúng ta, nóng lòng muốn qua chúng ta tỏ mình cho một thụ tạo ngày càng ý thức rằng mình đang bị đặt dưới ách hư vô.

Thật dễ bị cám dỗ nghĩ rằng ta phải theo kịp các trào lưu của thế gian. Tôi cho đó là một phương cách đáng ngờ. Giáo hội, một thân thể chuyển động chậm, sẽ luôn có nguy cơ trông và nghe như thuộc về mùa trước. Nhưng nếu Giáo hội nói tốt ngôn ngữ riêng của mình – ngôn ngữ của Kinh Thánh và phụng vụ, của các giáo phụ xưa và nay, của các bậc cha mẹ, thi sĩ và thánh nhân – thì Giáo hội sẽ vừa độc đáo vừa tươi mới, sẵn sàng diễn đạt những chân lý cổ xưa bằng những cách thức mới, và có cơ hội – như đã từng làm – định hướng văn hóa.

Công việc này có một chiều kích trí thức quan trọng. Nó cũng có một chiều kích hiện sinh. Như Đức Hồng y Schuster đã nói trên giường hấp hối: “Có vẻ như người ta không còn để mình được thuyết phục bởi lời giảng của chúng ta nữa; nhưng trước sự thánh thiện, họ vẫn tin, họ vẫn quỳ gối và cầu nguyện.”

Chẳng phải lời kêu gọi nên thánh phổ quát – tức là lời mời gọi thể hiện chân lý – là âm hưởng mạnh mẽ nhất của Công đồng Vaticanô II sao? Âm hưởng ấy đã vang lên huy hoàng như tiếng cồng suốt các phiên họp của Công đồng. Đòi hỏi Kitô giáo về chân lý trở nên thuyết phục khi vẻ huy hoàng của nó được biểu lộ cách cá nhân bằng tình yêu hy sinh trong sự thánh thiện, được thanh luyện khỏi những cám dỗ thỏa hiệp với thời cuộc.