Tĩnh tâm Mùa Chay: Đức cha Varden suy tư về việc “trở nên tự do”

Bishop Erik Varden, OCSO

Khái niệm “tự do” đã trở thành một vấn đề gây tranh cãi trong diễn ngôn công cộng. Tự do là một điều thiện mà tất cả chúng ta đều khao khát; chúng ta phản kháng trước bất cứ điều gì đe dọa thu hẹp hay giam hãm tự do của mình. Vì thế, ngôn ngữ về tự do trở thành một công cụ hùng biện hữu hiệu.

Chỉ cần gợi ý rằng tự do của một nhóm nào đó đang bị đe dọa cũng đủ để khơi dậy làn sóng phẫn nộ tức thì trên mạng. Thậm chí, điều đó có thể thúc đẩy người ta đi đến quảng trường.

Nhiều phong trào chính trị tại châu Âu hiện nay khai thác thuật ngữ tự do. Hệ quả là nảy sinh căng thẳng. Điều mà một bộ phận xã hội xem là “giải phóng” lại bị những người khác coi là áp bức. Các chiến tuyến đối lập được dựng lên, với ngọn cờ “tự do” được giương cao ở mọi phía. Những xung đột cay đắng phát sinh từ các chương trình nghị sự giải phóng vốn không tương thích với nhau.

Tình trạng này đặt ra một thách đố cho Kitô hữu. Điều thiết yếu là phải xác định rõ chúng ta muốn nói gì, trong bối cảnh đức tin, khi chúng ta nói đến việc trở nên tự do. Đó cũng là điều thánh Bênađô thực hiện khi chú giải câu: “Vì Người đã giải thoát tôi khỏi lưới thợ săn và khỏi lời cay nghiệt.”

Đối với Thánh Bênađô, rõ ràng tự do đích thực không phải là điều “tự nhiên” nơi con người sa ngã. Điều có vẻ tự nhiên với chúng ta là muốn mọi sự theo ý mình, thỏa mãn ham muốn và thực hiện kế hoạch mà không bị cản trở, phô bày và được ca tụng vì ánh sáng rực rỡ của riêng mình. Nói với con người trong tình trạng ảo tưởng này, Thánh Bênađô mỉa mai một cách thú vị: “Ngươi tưởng mình là ai, hỡi kẻ nông cạn? Ngươi đã trở thành con thú mà người ta giăng bẫy để bắt.”

Việc chúng ta dễ dàng sa ngã, liên tục rơi vào những cạm bẫy cũ rích, dù biết rõ chúng ở đâu, đối với ngài, là bằng chứng đủ cho thấy chúng ta không tự do, không thể tự mình tiến vững chắc đến mục đích đích thực của đời mình, thay vào đó lại bị cuốn vào đủ loại trở ngại và sự xao nhãng.

Khi đặt nền tảng sự hiểu biết của ngài về tự do nơi tiếng “Xin vâng” của Người Con trước thánh ý Chúa Cha, Thánh Bênađô thực hiện một cuộc cách mạng trong cách ta hiểu thế nào là tự do. Tự do Kitô giáo không phải là chiếm lấy thế giới bằng sức mạnh; nhưng là yêu thế giới bằng tình yêu chịu đóng đinh, quảng đại đến mức khiến ta tự do ước muốn, nên một với Đức Kitô, hiến dâng mạng sống mình cho thế giới, để thế giới được giải thoát.

Cần thận trọng khi tự do – bị bắt làm con tin bởi quyền lực – bị thao túng nhằm hợp thức hóa hành động của những chủ thể vô danh như “Đảng phái”, “Nền kinh tế”, hay thậm chí “Lịch sử”. Theo lối tư duy Kitô giáo, không một chính sách áp bức nào có thể được cứu vãn nhờ viện dẫn “tự do” ý thức hệ. Tự do đích thực chỉ có ý nghĩa khi mang tính cá vị; và tự do của người này không thể hủy bỏ tự do của người khác.

Đón nhận quan niệm tự do Kitô giáo đồng nghĩa với chấp nhận đau khổ. Khi Đức Kitô nói: “Đừng chống lại điều ác”, Người không yêu cầu chúng ta dung túng bất công. Người cho ta thấy rằng đôi khi chính nghĩa được phục vụ tốt nhất bằng việc chịu đau khổ vì nó, và từ chối đáp trả bạo lực bằng bạo lực.

Biểu tượng của tự do đối với chúng ta vẫn là Con Thiên Chúa, Đấng “đã tự hủy mình ra không”.